Մարդը` ափից դուրս. Հուսահատ մարդու ձեռագրերից

Հուշատետր

Նախաբան

   Բարև’, իմ ընթերցո’ղ: Եթե դու հիմա սա կարդում ես, նշանակում է` ես արդեն արել եմ այն, ինչի մասին երազում էի դեռ մանկուց: Ես վերջապես կարող եմ կոչվել մարդ` ափից դուրս: Իսկ դու ափի մեջ ես, իմ ընթերցո’ղ, դու խոցելի ես, դու ինքդ քոնը չես, դու ապրում ես այն ամենով, ինչը քեզ պարտադրել և պարտադրում են: Իսկ ես ազատ եմ... Ես չունեմ վախեր, ես չեմ ատում ոչ ոքի, ոչ մեկի հանդեպ քեն չեմ պահում, ոչ ոքի ոչինչ պարտական չեմ, ես ոչ ոքինն եմ... Ես եմ, իմ հոգին, իմ մտքերը, իմ արարքները, իմ կյանքը... Ես եմ ու Աստված... Անգամ ճակատագիր կոչվածն է ինձանից հեռու: Ես ազատ եմ: Մեծն փիլիսոփաները միշտ էլ խոսել են այն մասին, որ ոչ մի մարդ պատրաստ չէ ազատ լինել, քանի որ դա նրա վրա է բարդում պատասխանատվության ծանր բեռը, որն արդյունքում դառնում է անազատություն...
Որքան տարօրինակ պարադոքս է, այնպես չէ?, իմ ընթերցո’ղ... Մարդիկ վախենում են ազատ լինելուց, որովհետև մեկ է անազատ են մնում: Իսկ ես ազատ եմ լինելու... Ես ազատվելու եմ ամեն կապանքից, դեն եմ նետելու այն ամենը, ինչն ինձ դնում է այլ մարդկանց ափի մեջ: Կանխատեսելիություն, կարծրատիպեր, նախապաշարմունք, ատելություն, թշնամանք, ավանդույթներ, վախեր, երազանքներ և սեր. ես ազատվել եմ դրանցից, եթե հիմա դու սա կարդում ես: Ես ազատվել եմ նաև վեհաշուք և ճոռոմ բառերից ու հիմա քեզ հետ խոսում եմ իմ ազատության պարզ ու հասկանալի լեզվով:
Եվ ահա այդ լեզվով ես գրել եմ իմ այս հուշատետրը, որում քեզ կպատմեմ այն մասին, թե ինչ ճանապարհ եմ անցնում դեպի ազատություն և ինչու չէի կարողանում ապրել անազատ կյանքով: Ես էլի ձեռագրեր ունեմ, սակայն դրանք զառանցանքներ են` հանճարեղ բարբաջանք, որը միայն Ատված կհասկանա... Դրանք ազատատենչ խելագարի մտքեր են, որոնք կրակի պես վտանգավոր են, քանի որ ամեն ոք չէ, որ կարողանում է հաղթանակած դուրս գալ կրակի հետ մրցապայքարում:
          Բարի’ գալուստ, իմ ընթերցո’ղ, դու ոտք ես դնում իմ հոգի...

Մանկություն

   Ի±նչ է լինում, երբ երեխան փոքրուց ականատես է լինում միայն բռնության: Ի±նչ է լինում, երբ հորդ տեսնում ես միայն այն ժամանակ, երբ դրսում հարբելն անհնար է դառնում, և նա դառնացած գալիս է տուն, որ տանը լրացնի իր հարբած հոգու դատարկությունը: Ի±նչ է լինում, երբ նրա ծանր քայլվածքի ձայները լսելուն պես մտնում ես մոտակա մութ ու փոքր տեղը, որ չգտնի և չսկսի ծեծել: Իսկ ի±նչ է լինում, երբ փոքրիկ դարանից ականատես ես լինում նրան, թե ինչպես է կարմրած, դուրս պրծած աչքերով, օրեր շարունակ չլվացված մարմնով և չսափրած երեսով հայրդ փորձում տիրանալ հարազատ մորդ, և մայրդ նրա զզվելի գրկից դուրս պրծնելիս ընկնում և այլևս երբեք չարթնանում... Ես կասեմ, թե ինչ է լինում...
     Ծնվել եմ քաղաքից ոչ հեռու գտնվող գյուղում: Հարևաններն ասում են, որ ծնողներս քաղաքից էին այնտեղ տեղափոխվել, որովհետև քաղաքում ապրելու միջոցներ չունեին: Տեղափոխվելու ժամանակ մայրս հղի է եղել: Գյուղում հաստատվելուց ընդամենը երկու ամիս հետո ծնվեցի ես... Լավ էր դա, թե վատ, ես մինչև հիմա չգիտեմ... Դրանից շատ չանցած հայրս սկսեց խմել. գյուղի կյանքը չափազանց ծանր էր նրա համար, ամբողջ օրը դաշտերում խոտ էր հնձում, կենդանիների արածեցնում, հարևանների այգիներում հող փորում, բայց ծայրը ծայրին հասցնել չէր կարողանում: Շուտով այդ չնչին եկամուտն էլ սկսեց խմիչքին տալ: Օրերով կորում էր: Գյուղի մյուս հարբեցողների հետ գնում էին դաշտ և խմում: Երբ տուն էր գալիս, հարևանները պատմում են, որ մեր տանից հայհոյանքներ և լաց էին լսվում: Նա գալիս էր, մաշված ու կեղտոտ կոշիկները շպրտում մորս վրա և սկսում ծեծել` ասելով, որ ինձ նման լակոտի է աշխարհ բերել, ում պիտի կերակրի և հանդուրժի: Մայրս գրկում էր ինձ և փախչում հարևանների մոտ: Այդպես ապրեցինք յոթ տարի: Յոթ տարեկան էի, աշխույժ ու բարի երեխա, ում հոգում մի մեծ անդունդ կար: Հասակակիցներս արդեն գյուղի դպրոց էին գնում, իսկ ես սպասում էի, թե երբ պիտի գնամ: Սակայն մորս օգնելն ավելի կարևոր էր այդ ժամանակ, թեև մայրս ասում էր, որ հաջորդ տարի անպայման պիտի գնամ դպրոց: Մայրս ամբողջ օրը սրա-նրա տունն էր մաքրում, կով էր կթում, խոզերին էր կերակրում և կարողանում էր օրվա հացը վաստակել: Մայրս գունատ էր, չոր ձեռքեր ուներ: Լավ եմ հիշում այդ ձեռքերը: Մի գիշեր, երբ հայրս հերթական դաշտային խրախճանքն էր վայելում, մայրս ձեռքերը դրեց ծնկներին և սկսեց լաց լինել: Ես, որ յոթ տարեկան էի, վազելով մոտեցա նրան և տեսա նրա արյունլվա ձեռքերը. դրանք ճաքճքել էին, և ճաքերն արնահոսում էին: Լացակումած նայեցի մորս և սկսեցի համբուրել ձեռքերը, կոշտ, անխնամ, արյունոտ և սպիերով պատված աշխարհի ամենագեղեցիկ ձեռքերը: Մայրս գրկեց ինձ և ամբողջ երեսս համբույրներով պատելով` ասաց, որ ամեն ինչ լավ է լինելու, որ մի օր մենք էլ կազատվենք դաժան կյանքի ճիրաններից և երջանիկ ու ազատ կլինենք: Ես հարցրի նրան, թե ինչ է ազատությունը, և նա պատասխանեց. <<Երբ դու չես փախչում ու աթոռի տակ թաքնվում, որ հայրդ չծեծի քեզ, երբ չես վախենում, որ այսօր քաղցած ես մնալու և քաղցած ու խեղճացած տեսնելու քո երեխային, երբ կողքինների վատ խոսքերից չես վախենում, քանի որ գիտես, որ դու ճիշտ ես... Երբ չես ատում, չես զայրանում, երբ հոգիդ թեթև է, իսկ սիրտդ` հանգիստ... Ազատությունն այն է, որ միայն դու ես և Աստված...>>: Նալբանդյանի նման ես էլ այդ օրվանից սկսեցի ազատություն սիրել և երազել... Յոթ տարեկան երեխա, որ ազատություն էր տենչում:
Այդ օրվանից անցավ երկու տարի: Արդեն դպրոց էի գնում: Դասերն ավարտվելուն պես վազում էի մորս օգնության, իսկ գիշերները միասին գիրք էինք կարդում(մայրս հարևաններից հաճախ էր գիրք խնդրում, երբեմն էլ` աշխատանքի դիմաց): Օգնում էի մորս, ջուր էի կրում, անասուններին հանդեր էի տանում: Մորս հետ շատ էինք կապված: Իսկ հայրս ինձ բանի տեղ չէր դնում: Ամեն առիթ օգտագործում էր իմ ծնունդը իր կյանքի ամենադժբախտ օր անվանելու համար և հայհոյում էր թե’ ինձ, թե’ մորս: Նա սիրում էր ձեռքերին ազատություն տալ, ծեծում էր մեզ: Ես մորս էի փորձում պաշտպանել, իսկ մայրս` ինձ... Բայց արդեն սովորություն էր դարձել հրեշի գալուն պես թաքնվել աթոռների հետևում, որպեսզի չտեսնի ինձ, և չկատաղի վայրի գազանը, իսկ մայրս անցնում էր այգի` կատարած գործը որից անելու:
Գարնանային մի երեկո` մի քանի օր բացակայելուց հետո, նորից հայտնվեց նա: Ես միանգամից թաքնվեցի աթոռների հետևում: Մայրս իր ստացած գումարով նոր զգեստ էր գնել, քանի որ հինն արդեն անհնար էր կրել: Որքա~ն գեղեցիկ էր մայրս այդ կաթնագույն չթե զգեստով: Որքա~ն էին այդ պահին երազում շուտ մեծանալ, գնալ քաղաք, լավ գործ գտնել և մորս ամենագեղեցիկ և ամենաթանկարժեք զգեստները և այդքան սպասված հանգիստը նվիրել: Տեսնելով նոր, մաքուր զգեստ հագած մորս` հորս մոտ հին զգացմունքներն արթնացան: Ո~վ կենդանի... Նա մոտեցավ մորս և փորձեց գրկել նրան: Մայրս հետ բրթեց նրան:
     -  Գնա’ էստեղից, կեղտո’տ, էլի հարբած ես, ինչքա±ն կարելի է, ինչքա±ն:
     Հայրս մի պահ օրորվեց, ապա նորից փորձեց գրկել մորս: Նա սկսեց ուժ գործադրել` հայհոյելով ամբողջ աշխարհը... Ես աթոռի տակից վախեցած նրանց էի նայում: Մայրս տեսավ վախեցած հայացքս: Նրա հայացքում էլ սարսափ կար: Նա փորձեց հետ մղել հորս, ազատվել նրա գարշահոտ թևերից... Գործադրած ջանքերը չափազանց ուժեղ էին: Մայրս սայթաքեց... Գլուխը հարվածեց աթոռին և ընկավ իմ դիմաց: Նրա աչքերը բաց էին... Ճակատից արյուն էր հոսում և արցունքի պես սահում աչքերի տակով... Նա ինձ էր նայում... Բայց նա այլևս երբեք չասեց, որ ինձ շատ է սիրում, ինչպես ասում էր ամեն անգամ բարի գիշեր մաղթելիս: Մի±թե կարելի է մոռանալ այս ամենը...
     Հայրս ոչինչ չասաց: Նրա դատարկ հայացքն, ինչպես միշտ, ոչինչ չէր արտահայտում: Նա սկսեց շոշափել մորս մարմինը, գոգնոցի գրպանիկից հանեց մորս վերջին կոպեկները և գնաց: Ես այլևս չտեսա նրան: Ատելությունն ու ցավը կրծում էին ինձ: Ես մենակ էի մնացել...

Սպասե’ք ձեր սիրելիներին. մաս 2

- Այսօր հետաքրքիր դաս ենք անցկացնելու, – ասաց սպիտակահեր դասախոսը` ամբիոնի մոտ անցնելով: – Այսօր ձեզ կարդալու եմ համբերության և հավատարմության դասախոսություն:

Այդ պահին լսարանի հետևից մի քանի տղա ծիծաղեցին: Դասախոսը չլսելու տվեց: Մոխրագույն բաճկոնի ներքին գրպանից դեղնած թղթերի մի փոքրիկ կապոց հանեց և դրեց սեղանին, մաքրեց կլոր ապակիներով ակնոցը և շարունակեց.

- Նախորդ դասին խոսեցինք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և ժամանակակից աշխարհի վրա բերած աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների մասին: Այսօր կխոսենք այն մասին, թե ինչ փոփոխություններ այն մտցրեց մարդկանց սրտերում և ինչպես բեկեց բազմաթիվ ճակատագրեր:

  Այդ պահին դասախոսը հուզված էր երևում: Նա վերցրեց թղթերի կապոցը, հանեց խնամքով ծալված մի նամակ և սկսեց կարդալ.

  - Սիրելի’ս, ինչպե?ս ես…. Այնքան եմ կարոտել քեզ… Ների’ր անվերջ բազմակետերիս համար…. Չեմ կարողանում վերջակետ դնել, քանի որ քեզ շատ եմ սիրում,իսկ սերը սահման չի ճանաչում……անհամբեր սպասում եմ քո վերադարձին…..այնքան եմ ուզում գրկել քեզ ……դու տարածության մեջ անհայտացել ես, բայց չես էլ մտածում ,որ ընդամենը իմ սրտում ես մոլորվել….բայց դա երկար չի տևի….մի քանի տարի առաջ կարդում էի Դյումայի հրաշալի մտքերից մեկը. <<Ջահելությունը ծաղիկ է …..սերը` պտուղը նրա …..երաջանիկ է այն այգեգործը, ում մոտ այն դանդաղ է հասնում>> ………մեր սերը չափազանց հասուն է …….դա է ինձ ապրեցնում ………մի քիչ վախ կա իմ մեջ` ցուրտ ձմռան հետ կապված ……..չեմ ուզում, որ դա վնասի մեր վերեկրային զգացմունքներին…. Սիրում եմ քեզ, հրեշտա’կս….

  Լսարանը լուռ էր. բոլորը զգում էին այն սերը, որի մեջ թաթախված էին այդ դեղնած թղթերը:

  - Այս տողերը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի երիտասարդ զինվորը գրել էր իր սիրելի աղջկան` Լիլիային:

  - Իսկ ի?նչ է եղել նրանց հետ: Նրանք միասի?ն են, – հանկարծ լսվեց լսարանից:

  - Ձեր հարցի պատասխանն այս նամակում է,- պատասխանեց դասախոսը և կապոցից գեղեցիկ, մանր ձեռագրով գրված մի նամակ հանեց: – Լսե’ք, սա Լիլիայի պատասխանն է տղայի տասնյակ նամակներին:

   <<Ների’ր… Եթե, իհարկե, կարող ես… Ների’ր,որ թույլ էի, որ սիրտս թույլ էր: Ես էլ չեմ կարող սպասել… Չեմ կարող… Մանավանդ, որ հնարավոր է` չգաս… Ների’ր թերահավատությանս համար: Ես նշանվել եմ: Մի քանի օրից հարսանիքս է: Ստացա հերթական նամակդ: Չկարողացա չպատասխանել այն նամակին, որում հուսահատ երեխայի պես խնդրում ես պատասխանել քեզ…որտեղ հայտնում ես, որ վիրավոր ես… Ների’ր… Ես առողջ ամուսին եմ ուզում, առողջ ընտանիք: Այլևս չգրե’ս ինձ. ես հարսանիքի պիտի պատրաստվեմ: Ների’ր… Առողջություն և երջանկությու’ն քեզ>>:

  Այս նամակից հետո զինվորը հուսահատ վիճակում էր, սակայն ձեզ ծանոթ <<Ես և Նա>>-ի սյուժեն այստեղ տեղ չգտավ: Նա պայքարեց: Նրան ասում էին, որ վիրավոր ոտքը գուցե չլավանա, որ նա կարող է մեկ ոտքով մնալ, սակայն նա որոշել էր, որ պիտի ապրի, որ ոտքերն ամուր ու առողջ պիտի լինեն: Այդպես էլ եղավ: Չնայած նա փոքր-ինչ կաղում էր, ամենաակտիվ դիվիզիաների հետ հասավ ամենաթեժ կետեր և շատ թշնամիների սպանեց: Դրսից` ուժեղ, ներսից` դատարկ ու կոտրված: Պատերազմից հետո նա չգիտեր` ինչպես ապրել. պատերազմը նրա ապրելու իմաստն էր դարձել, իսկ դրա ավարտից հետո… Նա վերադարձավ տուն, ստացավ բարձրագույն կրթություն և շատ հաջողությունների հասավ, բայց պատերազմի ու դավաճանության ստվերնեը շարունակում էին ուղեկցել նրան: Նա չէր կարողանում անձնական կյանքը դասավորել, նա վախենում էր կրկին հայտնվել հուսահատ վիճակում: Մի օր նա հանդիպեց Լիլիային: Նիհարած, չոր ձեռքերով, սփրթնած, էժանագին չթե զգեստով, ձեռքին` մոտ երկու տարեկան երեխա: Մոտեցավ նրան: Գումար էր մուրում: Չճանաչեց նրան: Լիլիային խնդրեց պատմել իր կյանքից: Ասաց, որ ամուսինը հարբեցող է, ընտանիքում հինգ երեխա կա, իսկ ինքը աշխատանք չունի,ամուսինն էլ բացի հարբելուց ուրիշ ոչինչ չի անում: Գրպանից հանեց եղած-չեղածը և տվեց կնոջը: Նախկին զինվորը նայեց Լիլիայի աչքերի մեջ այն նույն հայացքով, որով նայում էր շատ տարիներ առաջ, երբ ամեն ինչ հեքիաթային էր: Լիլիայի աչքերը լցվեցին: Նա կախեց գլուխն ու հեռացավ:Այդ օրվանից նա այլևս չտեսավ Լիլիային: Նա շարունակում է ապրել անցյալի զարհուրելի պատկերներով և չի կարողանում բուժել հին վերքերը: Նրա տունը սառն է ու դատարկ: Սիրած մարդը չսպասեց: Ըստ նրա` Լիլիայի բերանով ճակատագիրն էր խոսում, այդ է պատճառը, որ նա նետվում էր ամենավտանգավոր կետեր` անտեսելով վնասված ոտքը: Նման վերքերը չեն բուժվում, հարգելինե'րս: Ցանկացած զինվորի համար կարևոր է այն, որ նրան սպասում են, շարունակում են սիրել և կարոտել: Շատ զինվորներ բախվեցին նմանատիպ դեպքերի հետ: Նրանք փոխվեցին… Հավիտյան փոխվեցին:

  - Պարո’ն Հովսեփյան, իսկ Դուք որտեղի?ց գիտեք այս պատմությունը, այն էլ` այսպիսի մանրամասներով, – հարցրեց առաջին նստարանին նստած ուսանողուհին:

  - Գիտեմ… Պարզապես գիտեմ, – ասաց դասախոսը և լսելով զանգի ձայնը` կաղալով դուրս եկավ լսարանից:

Լողա', իմ նավա'կ...

 Նամակ եմ քեզ գրում... Բայց թղթի այս կտորն անզոր է քեզ փոխանցելու այն ամենը, ինչ ես զգում եմ: Գրում եմ նամակս ու փոքրիկ նավակի վերածում, որ այն իմ ծով զգացմունքների միջով լողա ու հասնի քեզ: Իմ փոքրի'կ նավակ, իմ չքնա'ղ նավակ:
  Կարոտել եմ քեզ... Մի քանի օր մնաց: Բայց ամեն գալուստ նոր բաժանման շունչ է բերում, ու իմ փոքրիկ նավակը նորից ու նորից պիտի նավարկի իմ և քո սիրո օվկիանում` քեզ բերելով իմ սիրտը: Ամեն անգամ, երբ նստում եմ քեզ նամակ գրելու, ձեռքերս սկսում են դողալ, գլխումս միլիոնավոր մտքեր են սկսում ծնվել, սիրտս իրար է խառնվում, և արդյունքում մնում են զառանցքի պես գրված սևագրեր: Բայց այս նամակն ուրիշ է: Այն փոքրիկ է, բայց այն մի ամբողջ օվկիանոս է անցել, հաղթել է ահեղ ալիքներին, դիմացել է օվկիանի աղի արցունքներին ու քեզ է բերել իմ կարոտած սիրտը:
  Հախվերդյանը երգում էր. <<Իմ փոքրի'կ նավակ, իմ փոքրի'կ նավակ, դու հասա?ր արդյոք ծովին կապուտակ, թե? ճանապարհին կործանեց քամին, ու դու քնեցիր հատակին...>>: Երևի նրա նավակն այնքան ուժեղ չէր, ինչպիսին իմ փոքրիկ նավակն է. այն լիքն է. լի է կարոտով, սիրով, նրբությամբ, քնքշությամբ, հավատարմությամբ, նվիրվածությամբ...  Հոգի'ս, բա'ց դռներդ: Բացի'ր դրանք, որ իմ նամակը բերող փոքրիկ նավակը գա քեզ մոտ, բացի'ր դռներդ ու տե'ս, որ սպասում եմ քեզ, որ անսհաման կարոտել եմ: Իմ նավակը, որն այնքան լի է զգացմունքերով, քեզ ընդամենը երեք բառ է բերելու. ՍԻՐՈՒՄ ԵՄ ՔԵԶ... Դու գիտես... Դու կհասկանաս... Ավել ոչինչ էլ պետք չէ...



  Լողա', իմ նավա'կ, լողա' դեպի նա,
  Տա'ր նրան սրտիս սերը և կարոտը հոգուս,
  Գնա', իմ նավա'կ, այստեղ մի' մնա,
  Գնա' այնտեղ, որտեղ Նա է քեզ սպասում...

Սպասե’ք ձեր սիրելիներին…Նամականի

   §´³ñ¨’, ëÇñ»ÉÇ’ë, ÇÝãå»±ë »ë… Հիմա հաստատ սկսեցիր արտասվել... ¸»~, ëÇñáõ’Ýë, Ù³ùñÇ’ñ ³ñóáõÝùÝ»ñ¹, ³Ù»Ý ÇÝã É³í ¿ ÉÇÝ»Éáõ… ¶Çï»Ù` ÑÇÙ³ Ñ»éáõ »Ù, ÇÝùë ã»Ù ϳñáÕ ëñµ»É ³Ûïǹ íñ³Ûáí ѳݷÇëï ÇçÝáÕ ³ñï³ëáõùÁ, µ³Ûó քեզ հետ եմ և ուզում եմ, որ ժպտաս, արևս…¹áõ ³Ûëï»Õ »ë` ÇÝÓ Ñ»ï` ÏñÍù³í³Ý¹³ÏÇë ï³Ï: ºñ»Ï ·Çß»ñÝ ³ÛÝù³Ý áõÅ·ÇÝ ¿Çñ µ³µ³ËáõÙ… ²Ù»Ý ÇÝã ϳñ·Ç±Ý ¿. ³ÝѳݷÇëï »Ù…. ØÇ ù³ÝÇ ûñ ³é³ç Ù»½ ï³ñ³Ý ë³ÑٳݳÛÇÝ ·áïÇ, ³Ûëï»Õ ³Ù»Ý ÇÝã ³ÛÉ ¿: ´³Ûó ÑÇßÇ’ñ, Ùdz’Ïë, ù³’Õóñë, ÜáõÝ»~ë, »ë ·³Éáõ »Ù… Ø»Ï ³ÙÇë… àõ »ë ù»½ Ïï»ëݻ٠»ñϳñ ×»ñÙ³Ï ½·»ëïáí… êÇñáõÙ »Ù ù»½ áõ ϳñáïáõÙ… гí»ñÅ ùá` ì³Ñ³·…¦:
   §ì³Ñ³’·, ëÇ’ñïë… ì»ñç³å»ë… ²ÛÝù³Ý ¿Ç ëå³ëáõ٠ݳٳÏǹ… ºñ»Ï Éáõñ»ñáí ѳÛïÝ»óÇÝ, áñ ë³ÑٳݳÛÇÝ ·áïáõÙ íÇ׳ÏÝ ³ÝѳݷÇëï ¿, ɳñí³Í: ²ÙµáÕç ·Çß»ñ ã»Ù ϳñáÕ³ó»É ùݻɅ ÐÇÙ³ ³ñ¹»Ý ѳݷÇëï »Ù, áñ å³ï³ë˳ݻóÇñ ݳٳÏÇë… ¶Çï»Ù, Ñ»ñá’ëë, ·Çï»Ù, áñ ³Ù»Ý ÇÝã É³í ¿ ÉÇÝ»Éáõ: ⿱ áñ ³ÛÝï»Õ, áñï»Õ ϳ ë»ñ, ãÇ Ï³ñáÕ í³ï ÉÇݻɅ ºë ¿É »Ù ³Ýѳٵ»ñ ëå³ëáõÙ Ù»ñ ѳݹÇåÙ³ÝÁ… Ø»Ï ³ÙÇë… ºí »ë áõ ¹áõ ÝáñÇó ÙdzëÇÝ ÏÉÇÝ»Ýù áõ ÏëÏë»Ýù ·ñ»É Ù»ñ å³ïÙáõÃÛáõÝÁ ÝáñáíÇ: ºë ·ñùÇë íñ³ »Ù ³ß˳ïáõÙ, û¨ ß³ï ¹Åí³ñ ¿ »ñç³ÝÇÏ å³ïÙáõÃÛáõÝ ·ñ»É ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï, »ñµ ëÇñï¹ ÏÍÏíáõÙ ¿ ϳñáïÇó: ´³Ûó ³ñ¹»Ý ˻չáõÙ »Ý, í»ñçݳųÙÏ»ïÁ Ùáï»ÝáõÙ ¿… Øáõë³’ë, ݳٳϹ ÇÝÓ áõÅ ïí»ó, ³í³ñï»ÉáõÝ å»ë ÏáõÕ³ñϻ٠ٳÛñÇÏǹ… ØÇ ù³ÝÇ ûñ ³é³ç ÙdzëÇÝ ¿ÇÝù, ù»½ ß³ï ¿ ϳñáï»É… êÇñáõÙ »Ù ù»½, Ñ»ñá’ëë… êÇñáõÙ »Ù áõ ëå³ëáõÙ….¦:
   §...ì³Ñ³’·, ³ñ¹»Ý Ù»Ï ³ÙÇë ¿` ù»½ÝÇó áã ÙÇ Éáõñ ãϳ… Èñ³ïí³ÙÇçáóÝ»ñÁ å³ï»ñ³½Ù »Ý ϳÝ˳ï»ëáõÙ, ËáëáõÙ »Ý ã¹³¹³ñáÕ Ïñ³ÏáóÝ»ñÇ Ù³ëÇÝ… ê»’ñë, ³ÝѳݷÇëï »Ù, ËݹñáõÙ »Ù, ³ñÓ³·³ÝùÇ’ñ…¦:
   §...лñá’ëë, ·Ý³Éáõó¹ ³é³ç »ë ù»½ Ëáëù ¿Ç ïí»É, áñ áõÅ»Õ »Ù ÉÇÝ»Éáõ… â»Ù ϳñáÕ³ÝáõÙ ³ÛÉ¨ë… ê³ÑٳݳÛÇÝ ßñç³ÝÝ»ñ ï³ÝáÕ ×³Ý³å³ñÑÝ»ñÁ ÷³Ï »Ý. ѳÛñÇÏǹ áõ Ù³ÛñÇÏǹ Ñ»ï áõ½áõÙ ¿ÇÝù ·³É. ³Ûɨë ã»Ýù ¹ÇÙ³ÝáõÙ ³Ûë ³ÝáñáßáõÃÛ³ÝÁ… ´³Ûó Ù»½ ÃáõÛÉ ãïí»óÇÝ… гÛñÇÏǹ ³ë³óÇÝ, áñ ¹áõ É³í »ë… àõ áã ÙÇ µ³é ³í»É…. ÊݹñáõÙ »Ù, å³ï³ë˳ÝÇ’ñ ݳٳÏÇë… ºñÏáõ ß³µ³Ã… àõ ¹áõ Ï·³ë… êå³ëáõÙ »Ù ù»½, ì³Ñ³’·ë, ëå³ëáõÙ »Ù áõ ³Ýë³ÑÙ³Ý Ï³ñáïáõÙ…¦:
   §Àݹ³Ù»ÝÁ »ñÏáõ ûñÇó ·³ÉÇë »ë… ¶Çï»Ù, áñ ݳٳÏÝ»ñÇë ã»ë å³ï³ë˳ÝáõÙ, áñáíÑ»ï¨ Ñ³ñÙ³ñ ã¿… âϳñáÕ³ó³ ½ëå»É ÇÝÓ ¨ ·ñ»óÇ ù»½…  ²ëáõÙ »Ý` ë³ÑÙ³ÝÇ íñ³ ¿É ³Ù»Ý ÇÝã ϳñ·³íáñáí»É ¿… лñá’ëë, íëï³Ñ »Ù, áñ ¹³ ݳ¨ ùá ç³Ýù»ñÇ ³ñ¹ÛáõÝùÝ ¿… ÎѳݹÇå»Ýù »Ïáõ ûñÇó` ϳ۳ñ³ÝáõÙ, áñï»Õ µ³Å³Ýí»óÇÝù »ñÏáõ ï³ñÇ ³é³ç: ԱÛÝ ë»ñÁ, áñáí Éóí³Í ¿ñ ëÇñïë »ñÏáõ ï³ñÇ ³é³ç, áã ÙÇ Ï³ÃÇÉ ãÇ å³Ï³ë»É, Áݹѳϳé³ÏÁ` ³í»ÉÇ áõÅ·ÇÝ ¿, ավելի է քեզ տենչում…êÇñáõÙ »Ù ù»½ áõ ëå³ëáõÙ… γñáï»É »Ù ù»½, Ñ»ñá’ëë…¦:



   سñ¹³ß³ï ϳ۳ñ³Ý… Ô³ñ³µ³ÕÇó ½ÇÝíáñÝ»ñÇÝ µ»ñáÕ ·Ý³óùÁ ñáå»Ý»ñ ³Ýó åÇïÇ Ñ³ëÝ»ñ, ¨ µ³½Ù³ÃÇí ϳñáï³Í ëñï»ñ åÇïÇ Ùdzíáñí»ÇÝ ÏñÏÇÝ: ÜáõÝ»Ý ß÷áÃí³Í ¨ Ñáõ½í³Í Ï³Ý·Ý»É ¿ñ ëÛáõÝÇ Ùáï. Ýñ³ ³ãù»ñÁ Éóí³Í ¿ÇÝ ³ñóáõÝùÝ»ñáí, Ó»éù»ñÇ ï³Ï ³ñ³· áõ ³ÝѳݷÇëï µ³µ³ËáõÙ ¿ñ ëÇñïÁ: ¶Ý³óùÁ ųٳݻó… ÜáõÝ»Ý ³Ýß³ñÅ Ï³Ý·Ý³Í ¿ñ` ·Ý³óùÇó ¹áõñë »ÏáÕÝ»ñÇ Ù»ç ÷Ýïñ»Éáí Çñ µ³ñÓñ³Ñ³ë³Ï ¨ ÃÇÏÝ»Õ ì³Ñ³·ÇÝ… гÝϳñÍ ÏáÕùÇó Ù»ÏÁ ѳٵáõñ»ó Ýñ³ Ó»éùÁ… ì³Ñ³·Ý ¿ñ` ë³ÛɳÏÇ Ù»ç… ÜáõÝ»Ç ßáõÝãÝ ëÏë»ó Ïïñí»É… ì³Ñ³·Á ϳ˻ó ·ÉáõËÁ ¨ ùÃÇ ï³Ï ³ë³ó. §¾ëåÇëÇÝ å»ïù ã»Ù ù»½… ¸áõ ³í»ÉÇÇÝ »ë ³ñųÝÇ, ÜáõÝ»’¦: гÝϳñÍ ÜáõÝ»Ý ÍÝÏÇ Çç³í ¨ ëÏë»ó ѳٵáõñ»É ì³Ñ³·Ç »ñ»ëÁ, Ó»éù»ñÁ, ·ñÏ»ó Ýñ³Ý ³Ùáõñ-³Ùáõñ…
- ¶Ç’Åë, ˻ɳ’éë, Ñ»ñá~ëë… ²ÛÝù³Ý ¿Ç ù»½ ϳñáï»É, ³ÛÝå»ë ¿Ç ëå³ëáõÙ ³Ûë å³ÑÇÝ… лÝó í³Õí³ÝÇó ¿É ×»ñÙ³Ï ½·»ëï åÇïÇ ÷Ýïñ»Ù, »ë áõ½áõÙ »Ù` ÙdzëÇÝ ÉÇÝ»Ýù` ÙÇ㨠í»ñç…
- ÜáõÝ»~… Ðñ»ßï³’Ïë, - ѳ½Çí ³ë³ó ì³Ñ³·Ý áõ ëÏë»ó ѻϻϳÉ` ѳٵáõñ»Éáí ÜáõÝ»Ç Ó»éù»ñÁ: - ºë ã¿Ç ·ñáõÙ ù»½` Ñáõë³Éáí, áñ ¹áõ ÏÙáé³Ý³ë ÇÝÓ, áñ ÇÙ` ѳßٳݹÇë Ñ»ï ã»ë ¹Åµ³Ëï³Ý³… êÇñáõÙ »Ù ù»½, Ùdz’Ïë, å³ßïáõÙ »Ù ù»½…
- ʻɳ’éë, ³Ù»Ý ÇÝã É³í ¿ ÉÇÝ»Éáõ….

ì³Ñ³·Á áïù»ñÇ Í³Ýñ íݳëí³Íù ¿ñ ëï³ó»É ë³ÑٳݳÛÇÝ Ïñ³ÏÇ Å³Ù³Ý³Ï: ܳ ã¿ñ ó³ÝϳÝáõÙ, áñ ÜáõÝ»Ý ¨ Çñ ÍÝáÕÝ»ñÁ ÇÙ³Ý³Ý ¹ñ³ Ù³ëÇÝ, ÇëÏ ÜáõÝ»ÇÝ ÷áñÓáõÙ ¿ñ í³Ý»É, áñå»ë½Ç ã¹Åµ³Ëï³óÝեր Ýñ³Ý` ãÝ³Û³Í ÇÝùÝ ¿É ·Çï³ÏóáõÙ ¿ñ, áñ ÜáõÝ»Ç ë»ñÝ ³Ýë³ÑÙ³Ý ¿, ¨ áñ ³é³Ýó ³Û¹ ëÇñá ÇÝùÁ ãÇ Ï³ñáÕ…  ºñÏáõ ß³µ³ÃÇó ÜáõÝ»Ý ¨ ì³Ñ³·Á ³Ùáõëݳó³Ý: ºñÏáõ ï³ñÇ Ñ»ïá ì³Ñ³·Ý ³ÙµáÕçáíÇÝ áïùÇ Ï³Ý·Ý»ó… Üñ³Ýù »ñç³ÝÇÏ »Ý…
 êå³ë»’ù Ó»ñ ëÇñ»ÉÇÝ»ñÇÝ…
շարունակելի…

Կարոտել եմ...

  Ու ես փակում եմ հոգնածությունից թմրած աչքերս, և աչքերս պատած խավարը լուսավորվում է քո պատկերով... Կարոտել եմ քեզ... Դու.... Քո նուրբ վարդագույն շուրթերը կարծես դողում են: Քո աչքերը փայլում են, քանի որ դու ուրախ ես, որ միասին ենք: Աչքերիդ մեջ մի քանի կաթիլ արցունք են երևում. դու երջանիկ ես, դրանք երջանկության արցունքներ են... Ձեռքդ ինձ ես մեկնում: Քո մկանուտ և մեծ ձեռքերը... Դրանց մեջ այնքան ջերմություն ու նրբություն կա... Ես կարծես զգում եմ ձեռքիդ ջերմությունն իմ ափի մեջ: Կարոտել եմ հպումդ: Դու ծիծաղում ես... Քո զրնգուն ծիծաղը... Դու ծիծաղում ես իմ հուզմունքի վրա և ամուր սեղմում կրծքիդ, ու ես լսում եմ սրտիդ արագ բաբախյունը: Դու երջանիկ ես: Ես երջանիկ եմ: Ու հանկարծ մատներդ սողոսկում են մազերիս մեջ... Ու ականջիս շշնջում ես, որ սիրում ես ինձ, որ մեզ սպասվում է ամենաերջանիկ ապագան...միասին... Ես հուզված եմ... Հուզմունքից այտերս շառագունել են, և դու ժպտում ես` ինձ այդպես հուզված տեսնելով: Եվ այդպես` ամուր-ամուր քեզ սեղմված, կանգնած եմ ես: Իսկ դու շոյում ես գլուխս` խաղաղեցնելով ըմբոստ հոգիս և փոթորկված գլուխս... Ու ես հանգիստս եմ գտնում քո գրկում... Հանգիստդ իմ գրկում ես գտնում դու... Ու հիմա դու այնքան իմն ես, և ամբողջովին քոնն եմ ես....  Ես զգում եմ քեզ...

  Եվ դժկամությամբ բացում եմ աչքերս... Սառը սենյակ... Սեղանիս լուսամփոփի լույսը դողում է գրքի սփրթնած էջերի վրա... Կարոտել եմ քեզ.... Գրկում եմ արջուկիս և հույս ունենում, որ դու կզգաս, թե ինչքան եմ քեզ սիրում, թե որքան շատ եմ կարոտել քեզ, և որ դու կզգաս, որ փափուկ արջուկի փոխարեն քեզ եմ պատկերացնում իմ գրկում... Կարոտել եմ քեզ... Ների'ր իմ ըմբոստ հոգուն:

Փոքրիկի նամակն Աստծուն

  Բարև', Աստվա'ծ... Քեզ երբևէ նամակ գրե?լ են: Ես գրում եմ... Աստվա'ծ, ինչու? նա լաց եղավ: Ինչու? իմ մայրիկի բարի աչքերից արցունքներ հոսեցին... Ես նրան հարցրել եմ, բայց նա ասաց, որ փոքրիկ եմ, չեմ հասկանա... Աստվա'ծ պապիկ, բայց ես մեծ եմ, և ես կհասկանամ և այնպես կանեմ, որ մայրիկն էլ երբեք-երբեք լաց չլինի, թե չէ ես էլ կլացեմ... Աստվա'ծ պապիկ, իսկ դու թույլ կտայի?ր, որ քո մայրիկը լաց լիներ... Բա ինչու? ես իմ մայրիկին ստիպում արտասվել: Միգուցե ե?ս լավ բալիկ չեմ, դասերս լավ չեմ անում, շատ չեմ օգնում, կռվարար եմ... Բայց ախր  ես նրան շա~տ շա~տ շա~տ եմ սիրում և ուզում եմ, որ նա միշտ ժպտա և սիրի ինձ: Աստվա'ծ, մայրիկն այսօր հիվանդանոց գնաց և  ասաց, որ ես չեմ կարող այնտեղ գնալ: Իմ փոխարեն նրան լա'վ նայիր, քանի որ իմ մայրիկն ամենալավն է: Աստվա'ծ, այնպես արա, որ նա այլևս լաց չլինի և ոչ էլ հիվանդանոց գնա: Ամե'ն:

Письмо Сапфо

  << Ну вот, милый, ты опять далеко. Где же ты, моя муза? Мне мерещатся твои глаза, твоя улыбка, твой нежный взгляд, и нигде нету мне покоя. Где же ты, моя муза? Перо не слушается меня, и мысли витают где-то вдали. Где же ты, о муза моя?! Моря шум и пенье птиц, крик молчанья и гром души так чужды мне без тебя... Мне так тоскливо без тебя. Мой милый друг, вместе с собой ты унес вдохновения крылья мои. Где же ты, муза моя? Где ты, мой Фаон?  Не уж-то моря пенье для тебя слаще, чем голос мой? Не уж-то безмятежных волн игра красивее волн моих волос? Скажи, Фаон, любовь моя, мечта моя, мой милый друг, когда же ты ответишь мне и дашь мне сердца своего волшебный ключ? Или же Афродита - любовь моя и враг навеки, так заколдовала тебя, что не сумеешь никогда полюбить меня? Где же ты, муза моя? И вот опять девиц красивых учить мне надо жизни, но в каждой из них я вижу тебя - о прекрасная муза моя... Вернись ко мне... И пусть ты будешь не моим... Но слышать голос твой родной - лучший подарок, верный друг... И пусть я буду лишь мечтать, что в руках твоих вместо весел старой лодки будет дремать тело мое... И пусть я буду лишь мечтать, что из уст твоих вместо шума моря вырвется имя САПФО... Где же ты, о муза моя?>>

Сапфо, "К моей любовнице"

  Блаженством равен тот богам,
 Кто близ тебя сидит, внимая
 Твоим чарующим речам,
 И видит, как в истоме тая.
 От этих уст к его устам
 Летит улыбка молодая.

 И каждый раз, как только я
 С тобой сойдусь, от нежной
                       встречи
 Замлеет вдруг душа моя
 И на устах немеют речи...
 А пламя острое любви
 Быстрей по жилам пробегает...
 И звон в ушах... и бунт в крови...
 И пот холодный проступает...
 А тело, — тело всё дрожит...
 Цветка поблекшего бледнее
 Мой истомлённый страстью
                       вид...
 Я бездыханна... и, немея,

 В глазах, я чую, меркнет свет...
 Гляжу, не видя... Сил уж нет...
 И жду в беспамятстве... и знаю —
 Вот-вот умру... вот умираю.

Հանգիստ...

  <<Հիշում եմ` տարիներ առաջ եմ զգացել այն հանգստությունը, որը ներկայումս ապրում եմ ամեն անգամ, երբ կողքիս ես... Առավոտյան ժամը վեցին, երբ բոլորը քնած էին, գնում էի ծովափ, զբոսնում և երկար նայում հորիզոնին, որից այն կողմ հրաշք կար, որին ականատես չէի եղել, բայց սպասում էի... Այդ ժամանակ դու չկայիր իմ կյանքում... Կյանքումս տեղի ունեցած դեպքերից հետո միայն այդտեղ էի ինձ լիովին հանգիստ զգացել... Մի քանի օրից քեզ հանդիպեցի... Մեր հարաբերությունները շատ տարօրինակ ձևով սկսվեցին, բայց հիմա ամեն ինչ լավ է, և ես երջանիկ եմ, որ քեզ ունեմ: Հաճախ ցանկանում եմ զանգահարել քեզ ու պարզապես ասել` շնորհակալ եմ, որ կաս... Հանգիստ... Հիմա իբրև հանգստանալու եմ մեկնել, բայց ինչ-որ բան կիսատ է, ինչ-որ բան այն չէ. դու ես պակասում: Մեր կյանքի կեսը մենք սպասում ենք. սպասում ենք զանգի, հանդիպման, երեխայի ծնունդի, աշխատանքի բարձրացման, նշանդրեքի, հարսանիքի, հարազատ մարդու վերադարձի... սպասում ենք ու սպասում... Այս կյանքն ասես սպասման կայան լինի: Բայց միգուցե հենց դրանո?վ ենք մենք մարդ, որ կապվում ենք, սպասում, երազում... Չգիտեմ... Չէ? որ շունն էլ է տիրոջը սպասում և այն էլ տարիներով: Հիմա էլ նստած եմ ծովի ափին, քո մատների փոխարեն արևի ջերմ ճառագայթներն են դեմքս շոյում... Բայց քո մատներն ավելի ջերմ են... Հիմա էլ եմ նայում հորիզոնին, և նրա հետևում, ինչպես և առաջ, հրաշք կա... Հորիզոնից այն կողմ դու ես: Եվ ես ծովափին նստած նամակ եմ գրում քեզ, քանի որ կարոտում եմ և սպասում... Սպասում իմ հանգստին... Շատերը կարող են զարմանալ դեպի հանգիստը իմ տենչանքից... Այսօր դժվար է ապրել, քանի որ դժբախտ մարդկանց աչքերն ամենուր են... Թե' ես, թե' դու չենք կարողանում այդ աչքերի կողքով անտարբեր անցնել... Սակայն միայն քո կողքին է, որ զգում եմ, որ ամեն ինչ լավ է լինելու, որ մենք ինչ-որ բան կարող ենք փոխել այս աշխարհում դեպի լավը... Թեկուզ աննշան մի բան անել, բայց գոնե մի զույգ աչքեր դժբախտից երջանիկ ու հավատքով լցված դարձնել... Կարոտում եմ քեզ, քո ժպիտը, շագանակագույն աչքերդ, որոնք արևի լույսի տակ մուգ կանաչ երանգ են ստանում, քո ձեռքերը, որոնք այնքան մեծ են ու ուժեղ, բայց և այնքան նուրբ... Կարոտում եմ դեսից-դենից մեր երկար զրույցները, զբոսանքները... Բայց այն, որ դու կաս, որ հիմա կարդում ես սա և ժպտում, ջերմացնում է ինձ, այն, որ սպասում ենք թե' ես, թե' դու, սպասում ենք մեր հանդիպմանը, որը հենց այս հորիզոնից դուրս եկող արևին է նման. ես գիտեմ, որ կծագի այդ արևը, և միայն այդ մտքից արդեն ժպտում եմ...
       Հ.Գ. Սիրում եմ քեզ, արև'ս
     Քո` Ա. >>